ناترازی برق طی سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های اصلی صنعت انرژی کشور تبدیل شده است؛ چالشی که با افزایش فاصله میان تولید و مصرف برق، به‌ویژه در فصل گرما و ساعات اوج مصرف، فشار بیشتری بر شبکه وارد می‌کند و ضرورت مدیریت مصرف در بخش‌های مختلف را بیش از گذشته مورد توجه قرار داده است.

با آغاز فصل گرما و افزایش استفاده از تجهیزات سرمایشی، میزان مصرف برق افزایش می‌یابد و در صورت پیشی گرفتن تقاضا از ظرفیت تولید، شبکه با محدودیت‌هایی مواجه می‌شود؛ وضعیتی که در سال‌های اخیر در برخی مناطق کشور به بروز خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده و گاه ناگهانی منجر شده است.

طی دو سال گذشته، مسئولان صنعت برق از اجرای مجموعه‌ای از طرح‌ها برای عبور از ناترازی و ایجاد شرایط پایدار در تأمین برق تا تابستان ۱۴۰۵ خبر داده‌اند. بر اساس اعلام مسئولان، سال گذشته ۱۴ مگاپروژه در حوزه‌های مختلف تعریف شد که در بخش مدیریت مصرف و بهینه‌سازی اثرگذار بود و کمک کرد تابستان با کمترین محدودیت سپری شود.

با این حال، بخشی از ناترازی برق حتی پیش از جنگ تحمیلی سوم نیز وجود داشت و آسیب‌ها و خسارت‌های واردشده در این دوره، ضرورت مدیریت مصرف و استفاده بهینه از انرژی را بیش از گذشته برجسته کرده است. بر همین اساس، مجموعه‌ای از اقدامات برای کنترل مصرف و کاهش فشار بر شبکه در دستور کار قرار گرفته است.

محدودسازی مشترکان پرمصرف با استفاده از کنتورهای هوشمند و محدودسازها، جمع‌آوری انشعابات غیرمجاز به‌ویژه در حوزه استخراج رمزارز، ساماندهی مصرف‌های غیرمجاز و فرهنگ‌سازی از طریق اجرای طرح‌های ملی، از جمله اقداماتی است که برای مدیریت مصرف برق دنبال می‌شود.

در این میان، مسئولان صنعت برق تأکید دارند که پایداری شبکه تنها به افزایش ظرفیت تولید وابسته نیست و رفتار مصرفی مشترکان نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در تأمین پایدار برق دارد. طبق اعلام مسئولان، بیش از ۴۳ میلیون مشترک برق در کشور وجود دارد و با این حجم از مصرف‌کننده، در صورتی که الگوی مصرف بهینه نباشد، حتی افزایش ظرفیت تولید نیز نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخگوی نیازها باشد.

از این رو، استفاده از تجهیزات کم‌مصرف، رعایت استانداردهای انرژی در ساختمان‌ها و توجه به بهینه‌سازی مصرف در بخش‌های خانگی، کشاورزی و صنعتی، از جمله محورهای مورد تأکید در برنامه‌ریزی صنعت برق است.

کاهش مصرف برق برای دومین سال متوالی
در همین راستا، مصطفی رجبی‌مشهدی، معاون وزیر نیرو، با اشاره به کاهش ۳ درصدی مصرف برق برای دومین سال متوالی، اظهار کرد: اگر میزان تقاضا با رشد متوسط ۵.۲ درصدی ۱۰ سال گذشته افزایش می‌یافت، امسال باید تقاضای ۸۸ هزار مگاواتی را شاهد می‌بودیم، در حالی که با ۷۵۸۰۰ مگاوات میزان تقاضا محدود شد.

وی یکی از اقدامات مؤثر در مدیریت مصرف را نصب کنتورهای هوشمند عنوان کرد و گفت که تعداد این کنتورها در طول دولت چهاردهم دو برابر شده است.
رجبی‌مشهدی همچنین با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه بهینه‌سازی مصرف، تصریح کرد: تعویض موتورهای کولرهای آبی و تعویض کولرهای گازی فرسوده، بیش از هزار مگاوات کاهش مصرف را به همراه داشته است.

معاون وزیر نیرو ادامه داد: در بخش صنعت نیز با وجود آسیب‌های ناشی از جنگ، صنایع انرژی‌بر ۱۲.۷ درصد انرژی بیشتری نسبت به سال گذشته تحویل گرفتند و صنایع پتروشیمی که نیروگاه‌های خود را از دست داده بودند، ۶ برابر بیشتر برق دریافت کردند که یک افتخار بزرگ است.

تخفیف ۳۰ درصدی برای مشترکان کم‌مصرف
در کنار اقداماتی که برای کنترل مصرف برق در بخش‌های مختلف در حال انجام است، ارائه مشوق به مشترکان نیز به عنوان یکی از ابزارهای مدیریت مصرف مورد توجه قرار گرفته است. بر همین اساس، مشترکانی که بتوانند مصرف برق خود را نسبت به دوره مشابه سال گذشته کاهش دهند، مشمول تخفیف در بهای برق خواهند شد.
مدیر دفتر راهبری فروش انرژی و وصول مطالبات شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ اعلام کرده است که مشترکان در صورت کاهش حداقل ۱۰ درصدی مصرف برق نسبت به دوره مشابه سال قبل، می‌توانند از تخفیف ۳۰ درصدی بهای کل دوره در قبض برق بهره‌مند شوند. این مشوق بر اساس ابلاغیه و دستورالعمل شرکت توانیر در نظر گرفته شده و هدف آن ترغیب مشترکان به کاهش مصرف و رعایت حد مجاز مصرف است.

همچنین مشترکان دارای نیروگاه خورشیدی نیز می‌توانند از تخفیف بهای برق بهره‌مند شوند. به گفته مژگان جباری، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی علاوه بر کمک به کاهش مصرف برق و مدیریت بار شبکه، می‌تواند زمینه استفاده مشترکان از مشوق‌های صرفه‌جویی را فراهم کند.
در شرایطی که افزایش مصرف برق یکی از عوامل فشار بر شبکه در دوره اوج مصرف است، سیاست‌های تشویقی می‌تواند بخشی از راهکار مدیریت تقاضا باشد. با این حال، تداوم پایداری شبکه تنها به مشوق‌ها محدود نمی‌شود و اصلاح الگوی مصرف و همراهی مشترکان در کنار اقدامات صنعت برق، نقش مهمی در عبور از روزهای گرم سال خواهد داشت.

پاداش به کم مصرف ها