مرداد؛ ماه دوچهره بورس تهران

بررسی آمار عملکرد شاخص کل بورس تهران در مردادماه طی سال‌های 1387 تا 1404 نشان می‌دهد پنجمین ماه سال، یکی از متغیرترین مقاطع بازار سرمایه محسوب می‌شود؛ ماهی که در برخی سال‌ها بازدهی‌های بیش از 20 درصدی را برای سهامداران به همراه داشته و در برخی دیگر با افت‌های دو رقمی، زیان سنگینی را به سرمایه‌گذاران تحمیل کرده است.

مطابق داده‌های تاریخی، میانگین بازدهی شاخص کل در مرداد طی 18 سال گذشته حدود 3.14 درصد بوده است. با این حال، این میانگین تصویر کاملی از رفتار بازار ارائه نمی‌دهد؛ چرا که 9 مرداد با بازدهی مثبت و 9 مرداد نیز با بازدهی منفی به پایان رسیده است. این آمار نشان می‌دهد احتمال رشد یا افت بورس در مرداد تقریبا 50-50 بوده و برخلاف برخی تصورها، الگوی فصلی مشخصی برای این ماه وجود ندارد.

بهترین و بدترین مردادهای بورس
همچنین بررسی سوابق تاریخی نشان می‌دهد مرداد 1397 با ثبت بیش از 25 درصد رشد شاخص کل، بهترین عملکرد این ماه در 18 سال اخیر را رقم زده است. جهش نرخ ارز، افزایش انتظارات تورمی و رشد سودآوری شرکت‌های صادرات‌محور، مهم‌ترین عوامل این صعود کم‌سابقه بودند.
در مقابل، مرداد 1404 با بیش از 13 درصد افت شاخص کل، ضعیف‌ترین عملکرد مرداد طی این دوره محسوب می‌شود. افزایش ریسک‌های سیاسی، فعال شدن مکانیسم ماشه و تشدید نااطمینانی در اقتصاد، از مهم‌ترین عوامل افت سنگین بازار در تابستان سال گذشته عنوان می‌شود.

از سوی دیگر، مرداد 1400 نیز با بیش از 15 درصد بازدهی مثبت در زمره بهترین عملکردهای تاریخی بورس قرار گرفت؛ رشدی که پس از اصلاح شدید بازار در سال 1399 و با افزایش جذابیت ارزش‌گذاری سهام رقم خورد.

فاصله 40 واحد درصدی میان بهترین و بدترین عملکرد
یکی از مهم‌ترین یافته‌های این بررسی، دامنه بسیار گسترده نوسانات مرداد است؛ به‌گونه‌ای که فاصله میان بهترین و بدترین عملکرد این ماه به حدود 40 واحد درصد می‌رسد. این موضوع نشان می‌دهد بورس تهران در مرداد بیش از آنکه از یک الگوی زمانی پیروی کند، تحت تاثیر متغیرهای کلان اقتصادی و سیاسی قرار دارد.

گزارش‌های مالی؛ محرک اصلی معاملات مرداد
کارشناسان معتقدند مردادماه به دلیل همزمانی با انتشار گزارش‌های عملکرد سه‌ماهه شرکت‌ها و پایان فصل مجامع، یکی از مهم‌ترین مقاطع تحلیلی بازار سرمایه است. در این ماه، سرمایه‌گذاران بیش از گذشته به سودآوری شرکت‌ها، وضعیت صنایع و چشم‌انداز بنیادی بنگاه‌های بورسی توجه می‌کنند و همین موضوع می‌تواند جریان نقدینگی را به سمت سهام ارزنده هدایت کند.

در مقابل، افزایش نرخ بهره، سیاست‌های پولی انقباضی، رشد نااطمینانی‌های سیاسی و کاهش ورود نقدینگی، عواملی هستند که در سال‌های مختلف موجب تضعیف عملکرد بورس در مرداد شده‌اند.
سه سناریوی بورس در مرداد 1405
در آستانه آغاز معاملات مرداد 1405، بررسی سوابق تاریخی سه سناریوی محتمل را پیش روی بازار قرار می‌دهد:
سناریوی خوش‌بینانه: ثبات نسبی در فضای سیاسی، کاهش نرخ بهره یا تثبیت آن، انتشار گزارش‌های مطلوب شرکت‌ها و ورود نقدینگی می‌تواند زمینه آغاز یک موج صعودی را فراهم کند.

سناریوی میانه: بازار سهام در فضایی متعادل و با نوسانات محدود، بیش از گذشته بر عملکرد بنیادی شرکت‌ها متمرکز خواهد شد و صنایع مختلف رفتار متفاوتی را تجربه می‌کنند.

سناریوی بدبینانه: تشدید ریسک‌های سیاسی، افزایش نرخ بهره و تداوم خروج نقدینگی می‌تواند فشار فروش را افزایش داده و زمینه اصلاح دوباره بازار را فراهم کند.

کف ارزندگی بازار؛ فرصت یا هشدار؟
در شرایط فعلی، نسبت قیمت به درآمد (P/E) بورس تهران به محدوده 6 واحد رسیده که از سوی بسیاری از تحلیلگران به عنوان یکی از سطوح ارزندگی بازار شناخته می‌شود. با این حال، کارشناسان تاکید می‌کنند در صورتی که بازار افزایش نرخ بهره را پیش‌خور کند یا ریسک‌های سیاسی تشدید شود، حتی این سطح ارزندگی نیز نمی‌تواند به تنهایی نقش حمایتی برای بازار ایفا کند.

در مجموع آمار 18 سال گذشته نشان می‌دهد مردادماه نه ذاتا صعودی است و نه نزولی؛ بلکه عملکرد آن بیش از هر چیز تابع شرایط اقتصاد کلان، سیاست‌گذاری، نرخ بهره، تحولات سیاسی و جریان نقدینگی است. از این رو، مرداد 1405 نیز می‌تواند همانند برخی سال‌های گذشته آغاز یک رالی صعودی یا برعکس، شروع دوره‌ای از اصلاح قیمت‌ها باشد؛ مسیری که جهت آن را نه تقویم، بلکه متغیرهای بنیادین اقتصاد و انتظارات سرمایه‌گذاران تعیین خواهند کرد.