چرا قیمت لوازم خانگی سر به فلک کشید؟

بازار لوازم خانگی در حالی یکی از عمیق‌ترین دوره‌های رکود خود را تجربه می‌کند که از فروردین‌ماه امسال موج جدیدی از افزایش قیمت‌ها در این صنعت آغاز شده و همچنان ادامه دارد. بررسی‌های میدانی از بازار نشان می‌دهد تولیدکنندگان طی دو ماه گذشته در چندین مرحله قیمت محصولات خود را افزایش داده‌اند؛ به‌طوری که در برخی برندها میزان رشد قیمت‌ها به ۸۳ درصد رسیده و سایر تولیدکنندگان نیز افزایش‌هایی بین ۱۰ تا ۲۵ درصد را در فهرست‌های فروش خود اعمال کرده‌اند.

نکته قابل توجه آن است که این افزایش قیمت‌ها نه‌تنها به رونق فروش منجر نشده، بلکه در بسیاری از موارد با شکست مواجه شده است. فعالان بازار می‌گویند کاهش شدید قدرت خرید خانوارها و افت تقاضا باعث شده بسیاری از تولیدکنندگان و شبکه‌های فروش برای حفظ جریان نقدینگی، ناچار به ارائه تخفیف‌های قابل توجه و طرح‌های فروش اقساطی شوند؛ موضوعی که نشان می‌دهد بازار کشش پذیرش قیمت‌های جدید را ندارد.

در چنین شرایطی یک پرسش اساسی مطرح می‌شود؛ افزایش‌های مکرر قیمت لوازم خانگی بر اساس کدام شاخص، فرمول یا سازوکار مشخص انجام می‌شود؟ آیا مبنای این افزایش‌ها رشد هزینه تمام‌شده تولید است یا تولیدکنندگان بر اساس برآوردهای مستقل و بدون وجود یک چارچوب شفاف اقدام به اصلاح قیمت‌ها می‌کنند؟

افزایش قیمت در بازار راکد

به طور معمول افزایش قیمت در اقتصاد زمانی رخ می‌دهد که رشد هزینه‌های تولید یا افزایش تقاضا، بازار را به سمت قیمت‌های جدید سوق دهد. اما بازار لوازم خانگی امروز با شرایط متفاوتی روبه‌رو است. از یک سو تقاضای مصرفی به پایین‌ترین سطح خود در سال‌های اخیر رسیده و از سوی دیگر فروشندگان از کاهش شدید مراجعات مشتریان خبر می‌دهند.

برخی فعالان صنفی معتقدند بازار عملاً در وضعیت رکود تورمی قرار گرفته است؛ وضعیتی که در آن هزینه‌های تولید افزایش یافته اما مصرف‌کننده توان پذیرش قیمت‌های جدید را ندارد. نتیجه این شرایط، ثبت قیمت‌های بالاتر روی کالاها و همزمان ارائه تخفیف‌های گسترده برای فروش همان محصولات است.

تولیدکنندگان چه می‌گویند؟

البته نمی‌توان مشکلات بخش تولید را نادیده گرفت. تولیدکنندگان لوازم خانگی طی ماه‌های اخیر با چالش‌های متعددی از جمله افزایش نرخ مواد اولیه، رشد هزینه‌های حمل‌ونقل، تامین ارز، هزینه‌های مالی، دستمزد نیروی کار و هزینه‌های سربار تولید مواجه بوده‌اند.

بخش قابل توجهی از مواد اولیه مورد نیاز این صنعت نیز به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم تحت تاثیر نوسانات ارزی قرار دارد و همین مسئله فشار مضاعفی بر ساختار هزینه‌ای بنگاه‌ها وارد کرده است. تولیدکنندگان معتقدند در چنین شرایطی تثبیت قیمت‌ها بدون حمایت‌های موثر سیاستی و مالی عملاً امکان‌پذیر نیست.

با این حال کارشناسان اقتصادی معتقدند مسئله اصلی صرفاً افزایش هزینه تولید نیست، بلکه نبود شفافیت در سازوکار قیمت‌گذاری و ضعف نظارت بر بازار است. در حال حاضر مشخص نیست نهادهای مسئول بر چه مبنایی افزایش‌های چندباره قیمت در این صنعت را رصد و ارزیابی می‌کنند و آیا سقف مشخصی برای تعدیل قیمت‌ها وجود دارد یا خیر.

سؤال مهم‌تر این است که در شرایطی که بازار با کمبود تقاضا روبه‌روست و تولیدکنندگان نیز برای فروش کالاهای خود مجبور به ارائه تخفیف هستند، چگونه افزایش قیمت‌ها در بازه‌های زمانی کوتاه و بعضاً هر ۱۰ روز یک‌بار توجیه می‌شود؟

برخی کارشناسان بر این باورند که نبود یک نظام شفاف قیمت‌گذاری و فقدان انتشار عمومی اطلاعات مربوط به هزینه تمام‌شده تولید، زمینه را برای شکل‌گیری ابهام در بازار فراهم کرده است. در چنین فضایی نه مصرف‌کننده از دلایل افزایش قیمت‌ها آگاه است و نه سیاستگذار تصویر دقیقی از میزان اثرگذاری این تصمیمات بر بازار دارد.

صنعت لوازم خانگی در انتظار یک نقشه راه

فعالان اقتصادی معتقدند صنعت لوازم خانگی بیش از هر زمان دیگری به یک سیاست صنعتی شفاف و بلندمدت نیاز دارد؛ سیاستی که از یک سو امکان تداوم فعالیت تولیدکنندگان را فراهم کند و از سوی دیگر مانع از بروز شوک‌های پی‌درپی قیمتی برای مصرف‌کنندگان شود.

کارشناسان تأکید دارند تا زمانی که تکلیف موضوعاتی همچون تامین پایدار مواد اولیه، سیاست ارزی، نظام قیمت‌گذاری، نحوه نظارت بر بازار و حمایت از تقاضای مصرفی مشخص نشود، بازار لوازم خانگی همچنان با نوسانات مکرر قیمت و رکود معاملاتی مواجه خواهد بود.

واقعیت آن است که امروز نه تولیدکننده از وضعیت موجود رضایت دارد و نه مصرف‌کننده توان خرید کالاها را دارد. در چنین شرایطی مهم‌ترین مطالبه بازار، شفاف شدن فرمول قیمت‌گذاری و تدوین یک راهبرد روشن برای مدیریت صنعت لوازم خانگی است؛ راهبردی که بتواند میان منافع تولیدکننده، مصرف‌کننده و سیاستگذار تعادل برقرار کند.