تاکسی‌های بدون راننده زیر ذره‌بین

انتظار می‌رفت خدمات تاکسی‌های رباتیک و خودران تا سال ۲۰۲۵ میلادی به بخشی جدایی‌ناپذیر از ناوگان حمل‌ونقل روزمره در ایالات متحده تبدیل شوند؛ چرا که شرکت‌های پیشگامی همچون «وایمو»، «تسلا» و «زوکس» دامنه فعالیت‌های خود را در زمینه جابه‌جایی مسافران با این خودروهای هوشمند به‌شکل چشمگیری گسترش داده‌اند.

پیشرفت‌های تازه در حوزه هوش مصنوعی به این مجموعه‌ها امکان داده است تا روند توسعه این فناوری را شتاب بخشند و برنامه‌هایی بلندپروازانه را برای رشد خود دنبال کنند. در حال حاضر، «وایمو» در چندین شهر فعال است و در پی گسترش هرچه بیشتر قلمرو خدمات خود است؛ هم‌زمان، «تسلا» و دیگر رقیبان نیز سرمایه‌گذاری‌های کلانی را در فناوری هدایت خودکار خودروها انجام می‌دهند.

تحلیل‌گران این حوزه پیش‌بینی می‌کنند که تا آغاز دهه ۲۰۳۰ میلادی، خودروهای بدون راننده سهم درخور توجهی از بازار سفرهای اشتراکی را در آمریکا به خود اختصاص دهند.

براساس گزارشی از وال‌استریت‌ژورنال، به‌رغم این چشم‌انداز امیدوارکننده، شرکت‌های فعال در حوزه تاکسی‌های خودران با چالش‌هایی جدی دست‌به‌گریبان‌اند؛ چرا که خودروهای هوشمند آن‌ها در رویارویی با محیط‌های پیچیده و واقعی شهری، با شرایط پیش‌بینی‌ناپذیری مواجه می‌شوند. افزایش فراوانی حوادث و پیشامدهای گوناگون، توجه افکار عمومی را به خود معطوف ساخته و دغدغه‌هایی جدی درباره میزان اتکاپذیری این سامانه‌های ناوبری خودکار پدید آورده است.

این چالش‌ها دامنه‌ای گسترده دارند؛ از ناهماهنگی‌ها و مزاحمت‌های کوچک روزمره گرفته تا موقعیت‌های بحرانی که می‌توانند سلامت و امنیت شهروندان را به مخاطره اندازند. به‌عنوان نمونه، در یکی از رویدادهای پربازتاب، خودروهای بدون سرنشین «وایمو» بارها به درون یک کوچه مسکونی بن‌بست در شهر «آتلانتا» هدایت شدند و سردرگمی و کلافگی اهالی آن محله را رقم زدند؛ این خودروها سرانجام در پشت مانعی که ساکنان محل برای سد کردن راه‌شان ساخته بودند، گرفتار شدند.

در حادثه‌ای دیگر، خودروهای این شرکت در پی بارندگی شدید به خیابان‌های دچار آب‌گرفتگی وارد شده و در میان آب‌ تلمبارشده گیر افتادند، به‌طوری که مسافران از ادامه مسیر بازماندند بخش عمده‌ای از این چالش‌ها ریشه در مفهومی دارد که در صنعت خودروهای بدون راننده از آن به عنوان «موقعیت‌های مرزی و استثنایی» یاد می‌شود. این موقعیت‌ها شامل شرایط نادر و غیرمعمولی هستند که با وضعیت‌های عادی و متعارف رانندگی، یعنی همان شرایطی که سامانه‌های خودران عمدتا بر پایه آن‌ها آموزش دیده‌اند تفاوتی آشکار دارند.

اگرچه خودروهای خودران در بسیاری از سناریوهای روزمره عملکرد مناسبی از خود نشان می‌دهند، اما رویدادهای پیش‌بینی‌نشده‌ای همچون آب‌گرفتگی معابر، قطعی شبکه برق، رویارویی با مناطق کارگاهی و راه‌سازی، حضور خودروهای امدادی یا الگوهای ترافیکی نامتعارف، می‌توانند کاستی‌های موجود در فرآیند تصمیم‌گیری این سامانه‌ها را برملا سازند؛ بروز چنین حوادثی، انتقاد رانندگان، جوامع محلی، نیروهای انتظامی و سیاست‌گذاران را در پی داشته است.

در مقابل، «وایمو» و دیگر شرکت‌های فعال در حوزه تاکسی‌های خودران بر این باورند که این وسایل نقلیه از منظر آماری، ایمن‌تر از رانندگان انسانی عمل می‌کنند. یافته‌های پژوهشی این شرکت‌ها نشان می‌دهد خودروهای خودران در مقایسه با خودروهای معمولی که در همان مسیرها تردد دارند، به‌مراتب کمتر در سوانح منجر به جراحت دخالت داشته‌اند. «تسلا» نیز ادعاهایی هم‌راستا درباره میزان ایمنی فناوری «رانندگی کاملا خودکار» خود مطرح کرده است. حامیان این فناوری معتقدند که کاهش خطاهای انسانی در نهایت می‌تواند جان انسان‌های بیشتری را نجات دهد و راه‌ها را برای همگان امن‌تر سازد.

با این همه، منتقدان بر این باورند که ایمنی را نمی‌توان تنها بر پایه آمارهای رسمی سوانح سنجید. حتی زمانی که یک حادثه به آسیب جسمانی نینجامد، باز هم می‌تواند شرایط خطرناکی پدید آورد، روند آمدوشد را مختل سازد و اعتماد عمومی به این فناوری را خدشه‌دار کند. کارشناسان یادآور می‌شوند که مردم معمولا هرگونه رفتار نامتعارف یا پیش‌بینی‌ناپذیر از سوی خودروهای خودران را تهدیدی برای امنیت خود تلقی می‌کنند؛ خواه تصادفی رخ داده باشد یا خیر.

از همین رو، جلب اعتماد جامعه همچنان یکی از بزرگ‌ترین موانع فراروی این صنعت به شمار می‌رود.هم‌زمان، نهادهای نظارتی نیز پایش و مراقبت خود را بر عملکرد تاکسی‌های خودران تشدید کرده‌اند. تحقیقات گوناگونی درباره چندین رویداد مرتبط با این خودروها آغاز شده است؛ از جمله برخورد با عابران پیاده و دغدغه‌هایی پیرامون شیوه کارکرد این وسایل نقلیه در نزدیکی مدرسه‌ها یا در شرایط بحرانی. شهرداری‌ها و دولت‌های محلی در شهرهای مختلف، موضوع اعمال محدودیت بر خدمات این خودروها را به بحث گذاشته‌اند و اتحادیه‌های کارگری نیز نگرانی خود را از پیامدهای احتمالی این فناوری بر بازار کار رانندگان حرفه‌ای ابراز کرده‌اند.

علاوه بر این، در برخی مناطق، اعتراض‌های مردمی علیه حضور خودروهای خودران شکل گرفته است. شرکت «تسلا» نیز پذیرفته است که تاکسی‌های خودران این شرکت، هنوز در مواجهه با شرایط غیرعادی ترافیکی با دشواری روبه‌رو می‌شوند. این خودروها گاه به‌طور ناگهانی متوقف می‌شوند یا در رویارویی با مسیرهای مسدود و کارگاه‌های جاده‌ای دچار سردرگمی می‌گردند. به همین دلیل، «ایلان ماسک» برخلاف وعده‌های پیشین خود درباره گسترش پرشتاب این خدمات، اکنون رویکردی محتاطانه‌تر برگزیده است.

اگرچه «تسلا» ارائه محدود خدمات تاکسی خودران را آغاز کرده، اما روند توسعه آن از پیش‌بینی‌های اولیه کندتر بوده است.در مجموع، تاکسی‌های خودران دستاوردی برجسته در عرصه فناوری به شمار می‌روند و توانمندی آن را دارند که ساختار حمل‌ونقل شهری را دگرگون سازند. با این حال، این صنعت همچنان با چالش‌های فنی، قانونی و اجتماعی مهمی دست‌به‌گریبان است. عبور موفقیت‌آمیز از موقعیت‌های نادر رانندگی، ارتقای اتکاپذیری سامانه‌ها و جلب اعتماد همگانی، کلیدهای اصلی برای پذیرش گسترده این خودروها و تحقق وعده دیرین آن‌ها در ارائه حمل‌ونقلی ایمن‌تر و کارآمدتر خواهند بود.