کارآمد خبر: جریان ورود خودرو به بازار در نیمه نخست سال جاری کاهش یافته است؛ به‌طوری‌که تولید و فروش سه خودروساز بزرگ در کنار کاهش تیراژ و عرضه شرکت‌های مونتاژی و محدودیت‌های موجود در مسیر واردات، سه مسیر اصلی تامین خودرو در بازار را تحت فشار قرار داده است.

آمار منتشرشده در سامانه کدال نشان می‌دهد فروش ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در نیمه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۹درصد کاهش یافته و مجموع فروش این سه شرکت به ۲۷۰هزار و ۷۴۴دستگاه رسیده است. این در حالی است که تولید سه خودروساز بزرگ نیز در همین مدت ۳۱درصد کاهش داشته است. به این ترتیب، بازار خودرو در شرایطی وارد نیمه دوم سال شده  که یکی از مهم‌ترین کانال‌های عرضه آن کوچک‌تر شده و دو مسیر دیگر، یعنی تولید مونتاژی و واردات نیز با محدودیت‌هایی برای افزایش عرضه مواجه هستند. این وضعیت یک پرسش مهم را پیش روی بازار خودرو قرار می‌دهد، اگر عرضه خودرو در نیمه نخست سال کاهش یافته، بازار در نیمه دوم سال از چه مسیری باید خودرو تامین کند؟

افت فروش خودروسازان البته جدا از افت تولید آنها نیست. تولید سه شرکت بزرگ در نیمه نخست سال حدود ۳۱درصد کاهش یافته و بنابراین بخشی از کاهش فروش را می‌توان ناشی از کوچک شدن ظرفیت عرضه دانست. با این حال، اهمیت موضوع در شرایطی بیشتر می‌شود که سایر مسیرهای تامین خودرو نیز با محدودیت روبه‌رو هستند. تولید مونتاژی‌ها در ماه‌های گذشته تحت تاثیر مشکلات تامین قطعات، محدودیت‌های حمل‌ونقل و دشواری دسترسی به برخی نهاده‌های تولید قرار داشته و از سوی دیگر، واردات خودرو نیز با وجود افزایش نسبت به برخی دوره‌های گذشته، همچنان با محدودیت‌های ارزی، ثبت‌سفارش و تامین منابع مواجه است. 
در چنین شرایطی، کاهش عرضه سه خودروساز بزرگ را نمی‌توان صرفا یک اتفاق در صورت‌های مالی شرکت‌ها دانست؛ این کاهش مستقیما به میزان خودروهایی مربوط می‌شود که امکان ورود به بازار را پیدا می‌کنند. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بازار خودرو با تقاضای انباشته و نیاز سالانه قابل‌توجهی مواجه است. حتی با کنار گذاشتن تقاضای کاذب و تقاضایی که صرفا با انگیزه حفظ ارزش پول یا کسب سود شکل می‌گیرد، برآورد نیاز واقعی بازار در سطحی بالاتر از میزان عرضه فعلی قرار دارد. بنابراین، هرچه جریان ورود خودرو به بازار محدودتر شود، فاصله میان ظرفیت عرضه و نیاز بازار نیز می‌تواند افزایش پیدا کند. در واقع، مساله اصلی در نیمه نخست سال تنها این نیست که خودروسازان کمتر فروخته‌اند؛ پرسش مهم‌تر آن است که با کاهش عرضه داخلی، افت تولید مونتاژی‌ها و دشواری افزایش واردات، بازار در نیمه دوم سال قرار است خودروی مورد نیاز خود را از کجا تامین کند؟

این پرسش به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که آمار شهریورماه نسبت به مردادماه سال جاری اگرچه از بهبود نسبی وضعیت تولید و فروش حکایت دارد، اما هنوز نمی‌توان از بازگشت کامل سمت عرضه سخن گفت. تولید ماهانه سه خودروساز بزرگ در شهریور نسبت به مردادماه حدود ۷۵درصد افزایش یافته، اما فروش آنها در همین بازه تنها ۱۷درصد رشد کرده است. فاصله میان رشد تولید و فروش می‌تواند نشان‌دهنده آن باشد که بخشی از جهش تولید شهریورماه هنوز به فروش و تحویل تبدیل نشده یا برای جبران عقب‌ماندگی ماه‌های قبل مورد استفاده قرار گرفته است. 

بنابراین، برای ارزیابی وضعیت عرضه در نیمه دوم سال، صرف افزایش تولید یک ماه کافی نیست و باید دید آیا این رشد می‌تواند در ماه‌های آینده تداوم پیدا کند و به افزایش واقعی خودروهای عرضه‌شده به بازار منجر شود یا خیر. در این میان، کاهش ۲۴درصدی فروش ایران‌خودرو، افت ۳۴درصدی سایپا و کاهش ۶۰درصدی فروش پارس‌خودرو در شش ماه نخست سال، تصویر متفاوتی از فشار واردشده بر کانال عرضه ارائه می‌کند. افت فروش پارس‌خودرو به‌مراتب شدیدتر از دو خودروساز دیگر بوده و نشان می‌دهد کاهش عرضه در میان شرکت‌ها نیز یکسان نبوده است. 

اما کاهش عرضه در چنین شرایطی می‌تواند پیامدهایی فراتر از صورت‌های مالی خودروسازان داشته باشد. محدود شدن خودروهای صفرکیلومتر در بازار می‌تواند قدرت چانه‌زنی فروشندگان را افزایش دهد، انتخاب مصرف‌کننده را محدودتر کند و در صورت تداوم، بخشی از تقاضا را به سمت خودروهای کارکرده سوق دهد. همچنین، هرگونه شوک جدید در نرخ ارز واردات، تامین قطعات یا تولید داخلی، در بازاری که حاشیه عرضه آن کاهش یافته است، می‌تواند اثر بیشتری بر قیمت‌ها و رفتار معامله‌گران داشته باشد.

به بیان دیگر، هرچه فاصله میان عرضه و تقاضا بیشتر شود، بازار نسبت به عوامل بیرونی حساس‌تر خواهد شد.